Đổi mới ở Việt nam và ở Trung quốc (*)

Bùi Tín

Đổi mới ở Việt nam và ở Trung quốc;
So sánh và nhận định;
Sự lựa chọn tối ưu cho Việt nam

I .- Từ phe XHCN hùng mạnh một thời.

VN và TQ có nhiều nét tương đồng:

Phe XHCN - mà VN và TQ là 2 nước thành viên - được h́nh thành từ sau thế chiến 2 đă có thời cường thịnh, nhất là từ cuối những năm 50 và trong những năm 60 ,do cường độ lao động áp đặt nghiêm ngặt, kế hoạch chặt chẽ cho toàn xă hội như trong trại lính. Phe ấy gồm nước rộng lớn nhất thế giới (Liên Xô, một khối liên minh 16 nước) cộng với nước đông dân nhất thế giới (Trung Quốc) , từng lập kỳ công khoa học kỹ thuật như : phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên Spoutnik ; phóng nhà du hành vũ trụ đầu tiên Gagarine ; nữ du hành vũ trụ đầu tiên Terechcova; đưa dụng cụ khoa học đầu tiên lên mặt trăng và lên Sao Kim; tạo ra tàu phá băng đầu tiên chạy bằng sức nguyên tử Lénine; xây dựng nên sức mạnh quân sự tiến công chiến lược xấp xỉ với Hoa kỳ. Đă có lúc phe XHCN được một bộ phận trí thức cánh tả ở Tây Âu, Hoa kỳ và thế giới sùng bái là mang tương lai của loài người tiến bộ, văn minh , với h́nh ảnh một lực sĩ trẻ tràn sinh lực sắp bỏ xa phía sau đối thủ già nua bệnh tật ; nhược điểm chỉ là sinh sau đẻ muộn,vào ṿng đua sau đối thủ của ḿnh.

Nhưng … điều phải đến đă đến. Phe XHCN lâm vào khủng hoảng và tan vỡ,với bức tường Berlin sụp đổ, do bản chất phi nhân, độc đoán của nó, đi ngược với những giá trị phổ cập của thời đại, mà những thủ đoạn tuyên truyền tinh vi và xảo quyệt không sao che dấu nổi.

Thời kỳ bành trướng rộng nhất của phe XHCN do các đảng CS lănh đạo là vào cuối thập kỷ 70, sau khi VN được thống nhất (1975), nước Lào thống nhất (1975), VN tiến công chiếm đóng Cambốt (1978 – 1988), Liên xô tiến công chiếm đóng Apganistan (từ cuối 1979), hàng vạn quân Cuba đổ bộ chiến đấu ở Angola, Ethiopia, … , các nước Cuba, Nicaragoa ở châu Mỹ, các nước Modămbich, Madagasca ở châu Phi, nước Nam Yémen ở Trung đông … đều được coi là thành viên chính thức hay “dự bị” của phe XHCN, cùng với gần một chục nước XHCN ở Trung và Đông Âu. Thời kỳ hoàng kim của phong trào CS lúc ấy c̣n được đánh dấu bởi thế lực khá mạnh của các đảng CS lớn ở Pháp, Ư, Nhât bản, Nam dương(trước1965) … với sự phối hợp, lănh đạo đầy quyền uy và hiệu quả của ĐCS LX.

Phe XHCN tan vỡ cuối thế kỷ 20 - đánh dấu sự kết thúc của chiến tranh lạnh - là sự kiện lớn nhất tác động đến số phận của mọi nước, dân tộc và con người trên hành tinh này. C̣n rơi rớt lại của phe XHCN là : TQ, VN, Bắc Hàn và Cuba, những nước c̣n tự nhận là theo chủ nghĩa Mác – Lénin và xây dựng CNXH.

4 nước XHCN tàn dư của phe XHCN hùng mạnh một thời ấy đang cố cưỡng lại số phận hiểm nghèo để tồn tại.

Số phận của Cuba chẳng mấy sáng sủa sau khi nguồn cung cấp nhiên liệu, vũ khí, ngoại tệ từ Liên xô cạn kiệt, với lănh tụ độc tài Fidel Castro ốm yếu, khi một loạt nhân vật quốc tế được giải Nobel từng hô: “Cuba si, Yankee no” xoay chiều hô lớn : “Cuba si, Fidel no”. Dân Cuba và dư luận thế giới đang bàn nhiều đến thời kỳ “hậu Fidel” của Cuba.

Số phận của Bắc Hàn c̣n bi đát hơn. Chế độ CS kiểu phong kiến cha truyền con nối, với nạn đói triền miên, các trại tập trung tù chính trị khủng khiếp, lại đang bị các nước chiếu tướng xét nét, cảnh cáo, dọa trừng phạt về sản xuất bom nguyên tử ; dư luận đă bàn đến thời kỳ “hậu họ Kim” của Bắc Hàn.

Trừ 2 nước trên, chỉ c̣n TQ và VN, 2 nước XHCN rơi rớt lại, đang cố sống sót để tồn tại bằng con đường «Đổi Mới». Việc so sánh, đối chiếu cuộc đổi mới ở 2 nước để rút ra những nhận xét và kết luận là cần thiết, thú vị và bổ ích.

II.-Những nét tương đồng trong đổi mới của 2 nước TQ và VN

Từ đầu thập kỷ 80 toàn phe XHCN lâm vào khủng hoảng ngày càng trầm trọng Liên xô bắt tay vào đổi mới với ‘perestroika’ rồi ‘glasnot’, nhưng tất cả đều đổ vỡ v́ chế độ độc đoán phi nhân không thể sửa đổi được nữa, theo cách nh́n trung thực của Gorbachov.

Liên xô trải qua cuộc tự xét ḿnh tuy đau đớn nhưng triệt để đă giải thể đảng CS LX, giải thể Liên bang xô viết, xây dựng nền dân chủ đa nguyên và nền kinh tế thị trường, ḥa nhập với thế giới hiện đại với muôn vàn khó khăn của bước đi lên mới mẻ. Thuận lợi lớn nhất của nước Nga và các nước cũ của Lxô là dù sao nay cũng đă thuộc một nền văn hóa – chính trị cao hơn Liên xô cũ một tầng cao ưu việt.

Đảng CS TQ và VN v́ một mực theo một học thuyết xa lạ, v́ chỉ coi trọng quyền lợi nhỏ hẹp của phe đảng, đă «đổi mới» có chừng mực và tính toán nhằm vượt qua khủng hoảng mà vẫn duy tŕ độc quyền lănh đạo của đảng CS. Cùng chung luồng suy nghĩ ấy, «đổi mới» ở 2 nước có chung những nét sau :

III .- Ưu và khuyết điểm chung của Đổi Mới ở 2 nước TQ và VN :

1 .- Ưu điểm chung :

2 .- Khuyết điểm và nhược điểm chung :

IV .- Những nét khác nhau trong đổi mới của TQ và VN :

V . - Lượng định về đổi mới ở TQ.

Nh́n tổng quát, đổi mới ở TQ có nhiều thuận lợi hơn ở VN ; được tiến hành sớm hơn gần một chục năm; có bài bản, tư tưởng, lư luận phát triển từng bước ; có nhân vật cầm đầu bẻ lái cỗ xe đổi mới, đồng thời có nhân vật chuẩn bị tiếp nối và xác định thế hệ lănh đạo hiện là thế hệ thứ tư;

Một ưu thế đổi mới ở TQ là nh́n khá xa, dám sớm đột phá vào các khâu gay go, có ư nghĩa chiến lược, như : công nhận tầng lớp kinh doanh là thành phần tham gia cách mạng, được lựa chọn để kết nạp vào đảng CS, thậm chí được tuyển chọn vào cơ quan lănh đạo các cấp của đảng và nhà nước; công nhận quyền sở hữu tư nhân, được hiến pháp và luật pháp che chở; công nhận nhân quyền theo tư tưởng ‘đi với thời đại‘ (tuy nhiên cần theo dơi tiếp việc cụ thể hóa thành pháp luật và quy định để áp dụng vào cuộc sống, ví dụ như nhân quyền có bao hàm quyền hoạt động chính trị theo quan điểm đa nguyên, đa đảng không)

TQ c̣n nhiều vấn đề chiến lược gay gắt ở trước mặt . Sau ¼ thế kỷ đổi mới, tỷ lệ phát triển khá cao và liên tục, thu nhập theo đầu người hiện mới chỉ đạt hơn 900 us$ /năm , gấp 3 lần khi xuất phát cuối thập kỷ 70, trong khi các nước phát triển cao đă đạt mức trên 2O.000 us$. Do đó TQ cần chừng 20 năm giữ đà phát triển trong ổn định – trong nước cũng như trên trường quốc tế -, nín thở qua sông, quyết chí bỏ lại h́nh ảnh một người nông dân khổng lồ bần hàn, lạc hậu ,chỉ thạo đánh du kích, để thành một cường quốc hiện đại về mọi mặt.

TQ phải luôn đề pḥng một loạt quả bom nổ chậm rất nguy hiểm trên con đường đổi mới; đó là : - nạn thất nghiệp lan rộng ở cả nông thôn và thành thị, ph́nh to với việc giải thể ,thu hẹp, cổ phần hóa hàng chục ngh́n cơ sở quốc doanh thua lỗ, số thất nghiệp lên đến 40 triệu mà vẫn c̣n tăng; - khoảng cách về sản xuất và mức sống giữa thành thị và nông thôn, giữa vùng ven biển và nội địa, vùng đồng bằng với vùng núi,vùng sâu, vùng xa; - khoảng cách giàu ngèo mở rộng ( từ mức gần như b́nh quân 30 năm trước, nay 2O% hộ giàu có tài sản gấp 20 lần hộ nghèo nhất , chưa kể hàng loạt triệu phú đôla, cả tỷ phú đôla ! ) ; - nạn tham nhũng, quan liêu, xa hoa, móc ngoặc, cho đến mafia …hoành hành bất trị, phung phí tài ản quốc gia, mặc dù đă có hàng trăm vụ xử tử h́nh , làm phẫn uất công luận; - vụ đàn áp Pháp luân công có đến 60 triêu tín đồ gây nên công phẫn dai dẳng trong giới tín ngưỡng , trong khi những gia đ́nh nạn nhân vụ Thiên An Môn vẫn bền bỉ đ̣i công lư ; - vụ chiếm đóng và đồng hóa theo kiểu Hán hóa cưỡng bức Tây Tạng vẫn là vấn đề đấu tranh lớn của người dân Tây Tạng bất khuất trước cường quyền, đươc thế giới Phật giáo và dân chủ ủng hộ ; - mạng lưới internet ngày càng bủa rộng, tải đi những thông tin cực nhanh, cực phong phú, bất chấp sự ngăn chặn, cấm đoán, phá phách của nhà nước cảnh sát , được trí thức và tuổi trẻ dùng rộng răi cho học tập, kinh doanh cũng như đấu tranh cho dân chủ và tiến bộ xă hội.

Trong khi đó quan hệ Bắc kinh với Hong kong theo nội dung “một nước hai chế độ” là một thách đố gay gắt, một đĩa sơn hào hải vị có chứa thuộc độc đối với chế độ độc đóan, v́ qua con đường ḥa hợp dân tộc, con virus “dân chủ” với tập quán tự do ngôn luận, báo chí, xuất bản, tôn giáo, bầu cử đang thâm nhập sâu vào lục địa chậm tiến về chính trị, tạo nên nhiều nguy cơ mới cho chế độ. Mùi vị tự do có sức hấp dẫn mạnh hơn bất cứ thứ gây nghiện nào; đă được hưởng tự do dân chủ rồi, ai cũng mong và đ̣i được hưởng nhiều hơn nữa, không ai dại ǵ lại tự nguyện dâng lại cho đảng cầm quyền ! Bắc kinh xử sự khi cứng khi mềm, Hong kong vẫn cứ là đứa con hư, khó dạy !

Đài loan là một thách đố lớn hơn. Nguồn đầu tư từ đảo quốc này vào lục địa lên đến hơn 50 tỷ us$, chẳng kém ǵ số đầu tư của gần 40 triệu Hoa kiều và người gốc Hoa trải khắp nơi. Hàng triệu Hoa kiều và người Đài loan về thăm lục địa hằng năm, kinh doanh, du lịch, viếng quê cũ, đưa về nếp sống mới, tư duy mới theo hướng văn minh, đa nguyên, có luật pháp nghiêm minh … là những đợt sóng ngầm làm sói ṃn nền móng của chế độ độc đảng cực quyền.

Trong quan hệ quốc tế, TQ được coi trọng bởi tiềm năng kinh tế hùng hậu, đặc biệt là bởi thị trường tiêu thụ hàng hóa hơn 1 tỷ dân; bởi sức lao động khéo léo lại cực rẻ so với các nước; đồng thời do tham vọng bành trướng và mưu đồ trở thành cường quốc hàng đầu, thậm chí cường quốc hùng mạnh số 1 của thế giới trong trên dưới 20 năm, nên TQ vừa là đối tác cực lớn trong quan hệ kinh tế thương mại thế giới, vừa là đối thủ, là địch thủ nguy hiểm cần kiềm chế gắt gao của các cường quốc khác .Chỉ khi nào TQ trở thành nước thật sự dân chủ th́ lúc ấy TQ mới phát triển hài ḥa với tốc độ cao và trở thành nhân tố ḥa b́nh,hợp tác, hữu nghị trong ṿng tay các dân tộc trên toàn cầu.

Nh́n chung lại, đổi mới của TQ tuy đạt nhiều kết quả rơ rệt, nhưng vẫn chứa đựng những nhân tố bấp bênh, không vững chắc, thậm chí c̣n tiềm ẩn nhiều nguy cơ đổ vỡ, mà 2 nguy cơ lớn nhất là đi ngược lại những giá trị mà loài người đă đạt đến là tự do và dân chủ, và đi ngược lại sự thức tỉnh của nhân dân - nhất là của tuổi trẻ Trung hoa - về nguyện vọng xây dựng một xă hội công dân, có cả bánh ḿ (hay cơm gạo) và hoa hồng (tự do), mà đảng CS đă long trọng hứa hẹn nhưng đă thất hứa, chỉ đem lại những mất mát, đau thương, đàn áp, bất công.

Thắng lợI tốt đẹp của dổi mớI ở TQ tùy thuộc ở sự thức tỉnh về chính trị của nhân dân TQ, nhất là của tuổI trẻ Trung hoa trong thời đại mới, đồng thời ở bản lănh lănh đạo của nhóm lănh đạo đảng CS TQ có thật ḷng “đi với thời đại” như họ nói hay không, có thật sự đặt lợi ích của dân tộc Trung Hoa lên cao nhất, lên trên quyền lợi hẹp ḥi của phe, đảng hay không.

VI .- Lượng định về Đổi mới ở VN :

Với tinh thần trách nhiệm, thực sự cầu thị, nh́n thẳng vào sự thật, có thể nhận định như sau :

VII .- Kết luận: một lựa chọn tối ưu về Đổi mới cho VN ta

Đổi mới thành hay bại có tác động quyết định đến vận mệnh dân tộc, tương lai đất nước . Sau khi nh́n lại gần 20 năm đổi mới, những ưu ,khuyết, nhược điểm, so sánh đối chiếu với nước láng giềng lớn, có thể nhận ra những thay đổi và bổ sung cần thiết như sau :

Mỗi người Việt xin hăy tham gia vào việc nước, chớ ỷ lại vào ai khác, hăy suy nghĩ t́m ṭi bằng đầu óc tỉnh táo minh mẫn của chính ḿnh, chung sức t́m ra giải pháp tối ưu đổi mới đất nước và tận lực vận động cho giải pháp ấy.

Nước VN dân chủ và ḥa nhập với thế giới dân chủ, phát triển hài ḥa với tốc độ cao , anh chị em khắp nơi ḥa thuận yêu thương nhau là niềm hạnh phúc vô tận mà không vàng bạc châu báu nào trên thế gian có thể mua được.

Xin gửi các bạn và các vị niềm quư yêu và niềm tin sâu đậm nhất.

Cũng xin gửi các bạn quốc tế ủng hộ VN dân chủ hóa và ḥa nhập ḷng quư mến và biết ơn chân thành.

Bùi Tín
Paris tháng 4-2004

 


(*): Nhân Tuần lễ Quốc tế (International week) hằng năm của Đại học G. Mason (giữa tháng 4-2004) nhà báo Bùi Tín hiện sống ở Paris đă được mời đến tŕnh bày về đề tài nghiên cứu trên. Đây là bản tóm tắt bài thuyết tŕnh.

 


Bùi Tín

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Make your own free website on Tripod.com